اخذ کارت بازرگانی و عضویت

دبیرکل انجمن صنایع نساجی پاسخ می‌دهد

ساعد یزدان جو/ آینده نگر

صنايع نساجي در ايران،‌ يكي از صنايعي است كه اشتغال‌زايي بالايي دارد و توليد شغل نيز در آن بسيار ارزان است. صادرات صنايع نساجي ايران طي 9 ماهه اول سال جاري، نسبت به دوره زماني مشابه سال گذشته 13 درصد افزايش داشته است. طبق اعلام گمرك، کل صادرات صنایع نساجی کشور با احتساب رنگ، ماشین‌آلات و فرش دستباف در حدود 743 ميليون دلار بوده است. «صنعت نساجی ما روزگاری خیلی جلوتر از جایی مثل ترکیه بوده است. اما اتفاقات مختلفی ظرف سالیان اخیر پیش آمده که منجر به وضعیت کنونی ما شده است. باید ببینیم عوامل اثرگذاری که موجب شده ما آن موفقیت مورد انتظار را نداشته باشیم چیست.» محمدمهدي رئیس‌زاده، دبیركل انجمن صنايع نساجي ايران، در گفت‌وگو با آينده‌نگر وضعيت صنعت نساجي در ايران را تشريح كرده كه در ادامه مي‌خوانيد.

صنعت نساجی چه مزیت‌هایی برای ایران دارد؟

صنعت نساجی جزو صنایع اشتغال‌زاست. بسیاری از کشورهای دنیا مثل انگلیس، کره جنوبی، ژاپن، ویتنام، بنگلادش و حتی اخیرا پاکستان توسعه صنعتی خود را از صنعت نساجی شروع کرده‌اند. در کنار ظرفیت تولید شغل، میزان سرمایه لازم برای راه‌اندازی این صنعت نیز  نسبت به سایر مشاغل کم است. در صنایع مادر مثل نفت و گاز و پتروشیمی، گاهی برای ایجاد هر شغل باید یک میلیون دلار سرمایه‌گذاری انجام شود اما در صنعت نساجی برای ایجاد یک شغل طبق آخرین آمار تنها نیاز به 35 تا 40 میلیون تومان سرمایه‌گذاری است. صنایع نساجی ایران نیز قدمتی بیش از 100 سال دارد. مزیت خیلی خوب آن برای کشور، بالا بودن توانایی ایجاد اشتغال است. بنابراین در کشوری مثل ایران که ایجاد اشتغال برای جوانان یکی از اولویت‌هاست و از سوی دیگر کمبود سرمایه لازم و محدودیت منابع مالی برای راه‌اندازی بنگاه‌ها همیشه مسائلی را برای بنگاه‌ها به وجود می‌آورده، صنایع نساجی می‌تواند یکی از بهترین صنایع برای کمک به اقتصاد کشور باشد.

مصائب تهیه مواد اولیه

صنایع نساجی زنجیره‌ای از حلقه‌های یک صنعت کامل را شامل می‌شود؛ از تولید مواد اولیه و ریسندگی و بافندگی تا چاپ و رنگرزی و تکمیل و تولید پارچه یا کفپوش و نهایتا لباس. این صنعت در مقایسه با صنایع دیگر یک زنجیره طولانی را طی می‌کند تا به سرانجام برسد. اولین حلقه از این زنجیره، تهیه مواد اولیه شامل پنبه، اقلام محصولات شیمیایی مثل الیاف پلی‌استر یا اکریلیک و نیز ویسکوز، تاپس پشم، پیله ابریشم و میزان مختصری از الیاف بامبو است. در دنیای امروز، مهم‌ترین ماده اولیه برای پوشاک پنبه است، به خصوص به این دلیل که برای برخی سن‌ها مثل کودکان، تنها پوشاکی با جنس پنبه باید تولید شود. قبل از انقلاب و حتی تا سال‌های پس از انقلاب، ایران یکی از تولیدکنندگان پنبه بود که سالانه 230 تا 250 هزار تن پنبه تولید می‌کرد که بخشی از آن به تولید داخلی می‌رسید و بخشی از آن هم صادر می‌شد. اما امروز طبق آمارهای رسمی جهاد کشاورزی به دلایل مشکلات اقتصادی و نیز آب‌بر بودن پنبه و کمبود آب در کشور، به مرور تولید این محصول بسیار کاهش یافته و سال گذشته به حدود 30 هزار تن رسیده و نیاز به واردات پنبه پیدا شده که در شرایط فعلی سالانه 50 هزار تن است. اگر وضعیت خروج از رکود در اقتصاد ایران ادامه پیدا کند، کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند که دست‌کم نیاز به واردات سالانه 100 هزار تن پنبه به کشور به وجود بیاید. در زمینه ویسکوز، ایران تولیدکننده این محصول نیست و باید از خارج از کشور وارد شود. حتی در مورد پیله ابریشم هم امروزه ایران نیاز به واردات پیدا کرده است. ایران در زمینه تاپس پشم هم اصلا تولید خاصی ندارد و آن را نیز باید از کشوری مثل استرالیا که بهترین کیفیت را در این زمینه دارد وارد کند. وقتی که محصول پنبه کاهش پیدا می‌کند بسیاری از صنایع نساجی به محصولات پتروشیمی به عنوان مواد اولیه رو می‌آورند. ایران در بخش پتروشیمی دارای منابع غنی است اما به دلیل اینکه بحث‌ها و جدال‌های زیادی بر سر اینکه اقلام پتروشیمی در بورس کالا به فروش گذاشته شود یا نه درگرفته و تصمیم‌گیری شده که بخشی از این اقلام در خارج از بورس کالا که شفافیت زیادی هم ندارد عرضه شود، با نوسانات قیمت نفت قیمت محصولات اولیه صنایع نساجی دچار افت و خیز می‌شود، مدام آنها را با مشکل مواجه می‌کند و روی قیمت ‌تمام‌شده محصولاتشان اثر می‌گذارد.

مانع قرنطينه سازمان حفظ نباتات

منابع وارداتي زيادي در ميان كشورهاي جهان براي حوزه نساجي ايران وجود دارد كه اتفاقا ايران نيز داراي روابط مالي مطلوبي با آنهاست و منابع مالي زيادي در دست آنها دارد؛ مثل كشور هندوستان. اما به دليل ضوابط و استانداردهايي كه در سازمان حفظ نباتات وجود دارد، ميزان واردات از بسياري از اين كشورها با مشكل مواجه مي‌شود. سازمان حفظ نباتات يك اداره كل قرنطينه دارد كه هر محصول كشاورزي براي واردات بايد مجوز اين اداره را داشته باشد. در سال‌هايي كه توليد پنبه در ايران زياد بوده، براي اینکه محصول پاكي از نظر كشاورزي و دفع آفات در محيط كشاورزي وجود داشته باشد در اعمال قرنطينه سخت‌گيري بسيار زيادي مي‌شده است. در مورد پنبه آفتي به نام «كرم سرخ» وجود دارد كه كشور ايران از اين نظر پاك محسوب مي‌شود و براي جلوگيري از ورود اين آفت به كشور، پنبه فقط از كشورهايي مثل ازبكستان، تاجيكستان و تركمنستان وارد مي‌شود و تا سال گذشته ورود پنبه از هر جاي ديگر دنيا ممنوع بود در حالي كه كشوري مثل هند بزرگ‌ترين توليدكننده دنياست و همواره بحث بر سر چگونگي واردات اين پنبه وجود داشته است. از سوي ديگر، به دليل توسعه سريع فناوري نساجي، صنايع ريسندگي ايران و ماشين‌آلاتي كه نخ ظريف بالاي نمره 40 توليد مي‌كنند اكنون نيازمند پنبه‌هاي الياف بلند است اما در سال‌هاي اخير همراه با كاهش توليد كمي، توليد كيفي پنبه در ايران نيز كاهش پيدا كرده و نياز به واردات پنبه الياف بلند كه تقريبا در كشور توليد نمي‌شود به امري ضروري تبديل شده است. سازمان حفظ نباتات اعلام كرده است كه براي واردات پنبه بايد اين قلم وارداتي در قرنطينه داخل سيستم خلأ شود و گاز متيل برومايد كه از نظر محيط‌زيستي جزو گازهاي خطرناك است و كشورهاي عضو سازمان ملل براي استفاده از آن سهميه‌بندي شده‌اند، به پنبه تزريق شود تا هرگونه آفتي مثل كرم سرخ در آن از بين برود. در سال‌هاي گذشته بخش خصوصي و انجمن نساجي در حال مذاكره با سازمان حفظ نباتات هستند تا بتوانند چنين سيستمي را برپا كنند و خود باني آن شوند و بتوان از هرجايي در دنيا پنبه را آورد و از اين سيستم گذراند و سپس ترخيص و وارد كرد.

نساجي؛ خصوصي واقعي

طي دهه‌هاي اخير، بسياري از صنايع نساجي ايران تحت پوشش دولت قرار گرفته‌اند و دولتي شده‌اند يا به نوعي مالكيت غيرمستقيم دولتي داشته‌اند. اما به مرور زمان، اين صنايع يا واگذار شد‌ه‌اند يا تعطيل و بسته شده‌اند. بنابراين بيش از 90 درصد صنعت نساجي قوي امروز ايران در دستان بخش خصوصي است. يكي از ويژگي‌هاي بارز صنعت نساجي در ايران در مقايسه با ساير صنايع، خصوصي‌ بودن تقريبا خالص آن است.اين خصوصيت در همه حلقه‌هاي زنجير صنعت نساجي در ايران، يعني توليد مواد اوليه، ريسندگي، بافندگي، چاپ و رنگرزي و تكميل و سپس پارچه و پوشاك وجود دارد و همه اين فعاليت‌ها حتي در شرايط تحريم سال‌هاي گذشته نيز توسط خود بخش خصوصي انجام مي‌گرفته است.